CẢM NHẬN “3600” THƠ - ĐỖ NGỌC YÊN

Cảm nhận “3600” thơ

 

Đỗ Ngọc Yên

 

Trước hết cần khẳng định một cách dứt khoát rằng với thơ nói riêng và với văn chương nghệ thuật nói chung không có các cặp phạm trù trẻ- già cũng như không có địa phương- trung ương mà chỉ có thơ hay và thơ không hay. Nếu chỉ nhìn vào độ tuổi hay điểm thời gian mà tác giả và tác phẩm xuất hiện trên văn đàn để phân chia là không chính xác thậm chí chỉ là hình thức bên ngoài chưa nói được gì về nội dung tác phẩm và bản chất hoạt động sáng tạo của hình thái ý thức đặc thù này. Trong phạm vi một bài viết tôi không thể đi quá sâu vào vấn đề này.

*

*     *

Thế cũng đã quí rất quí. Chơi cốt để lấy vui như các kỳ Seagames ấy mà sao lại cứ đòi hỏi quá nhiều ở những người chơi. Hết sức hết mình thế là được rất được. Không nên đem cặp kính lão của các cụ già mà soi con trẻ. Khen họ thì ít mà phán về họ lại nhiều. Chỉ biết rằng trẻ là thế. Thích được ăn được chơi được nói được thể hiện mình thế là thoải mái và oai lắm rồi.

Sân chơi của thơ trẻ trong vài năm trở lại đây đã được khuấy động ngay tại chốn thâm nghiêm trầm mặc Quốc Tử Giám nơi mà những lần trước thường là sở hữu của những người có “sổ đỏ” trong làng thơ đến để múa may quay cuồng cuốn băng lên người rồi cầm micro “trình diễn thơ” thì 8 gương mặt trong nhóm “Thơ trẻ 3600” xét về một khía cạnh nào đấy có đẳng cấp văn hóa hơn một số người có “sổ đỏ” thi ca trước đây.

Họ đến với nhau không hề (hoặc chưa hề) vì sự nổi đình đám trong làng thơ ca Việt Nam. Tuổi đời nghề nghiệp quê hương ...không giống nhau nhưng lại có chung một bầu nhiệt huyết của tuổi trẻ và rất có văn hóa. Còn nói là đam mê nghệ thuật (hay vì thơ ca) thì cần phải có thời gian. Đây mới chỉ là bắt đầu và biết đâu với ai đó là lần cuối. Nhưng dù đầu hay cuối họ vẫn muốn được thả mình để chơi cho thỏa thích. Những câu thơ (hay bài thơ) họ đọc họ diễn ở Văn Miếu và được chọn in vào sách có thể chỉ là ngọn gió thoảng giữa mênh mông rộng dài của lịch sử thơ Việt nhưng có chỗ để họ được thể hiện mình âu đấy cũng là thành công của Ban Tổ chức Ban Nhà văn trẻ rồi.

Ghi nhận sự đa thanh của nhóm “Thơ trẻ 3600” cũng là cách nhìn nhận thơ nói riêng và cuộc sống đương đại nói chung vốn nó không còn là độc quyền của một người hay một nhóm người nào đấy có sẵn trong cuốn tay “sổ đỏ” thi ca cứ thế mà đi rao giảng về thơ dạy cho lớp người sinh sau đẻ muộn học cách làm thơ. Nó cũng không phải độc quyền của một hay vài ba khuynh hướng thơ nào đấy: truyền thống hay cách tân lai căng hay tắc tị miền Nam hay miền Bắc trung ương hay địa phương trẻ hay già ... mà nó là tất cả. Chỉ biết rằng như các cụ ta đã có câu rất chí lý rằng: “Cha lươn không cần phải đào lỗ cho lươn”. Như một bản năng sống lươn con ra đời phải tự mình biết đào lỗ nếu chúng muốn tồn tại theo cách của cha ông họ nhà lươn. Những người trẻ tuổi thế hệ con cháu chúng ta không chỉ biết cách làm thơ mà còn làm thơ hay nữa là khác nếu như họ thích thơ thực thụ. Chẳng phải cứ đồ cũ cây già là bỏ đi. Không có già có cũ lấy đâu trẻ và mới. Nhưng cũng không thể nói mọi đồ mới cây non đều hay cả. Vấn đề là sự chắt lọc qua thời gian và không gian cùng với chủ thể đích thực của quá trình sáng tạo đó là công chúng yêu thích thơ ca sẽ cho chúng ta câu trả lời đích thực đâu là thơ hay.

 

*

*     *

Tôi chia sẻ với cách nhận định của Ngọc Trần là nhóm “Thơ trẻ 3600không thể đại diện cho tất cả các nhà thơ thời đại @. Nhưng đấy là một cơ sở khá vững chắc để chúng ta có thể tin vào những bước đi tiếp theo của họ trên con đường lắm chông gai đầy trớ trêu và oan nghiệt này: Nếu như Nguyễn Quang Hưng kiếm tìm thi hứng sáng tạo cho mình ở các lễ hội dân gian truyền thống ở đấy có nhiều tích cũ trò xưa được phô diễn:

Tóc pha sương phủ sông Hồng mây Đáy

 Xúy Vân chạnh lòng biết nói năng chi…

Về bãi Tự Nhiên vùi mình trong cát

Đợi em ngự duyên hoàng hậu ngược dòng

(Tìm Tấm)

thì có Nguyễn Anh Vũ quyết liệt không chấp nhận mộng tưởng dù chỉ trong giấc mơ:

Xin lỗi những giấc mơ

Tao sẽ mang đến những chân trời mây trắng

hoặc sẽ mang đến nhà thổ nhà xia nhà xác

hoặc ngủ một giấc ngủ không mộng mị

chúng mày chết ngay

(Xin lỗi).

Nếu Nguyễn Phan Quế Mai cuộn chảy chất hiện đại của tư duy thời công nghệ với xa lộ thông tin mạng internet điện thoại di động:

Úp mặt vào ngày

Ngày cuốn em đi bằng email điện thoại

Những con chữ chạy

Đuổi theo em theo em

(Vòng xoáy)

thì cũng có bên cạnh một Huyền Minh chân thật giản dị như cách nghĩ và cách nói của người dân tộc thiểu số vùng cao:

Sinh ra ở trên đá

Lớn lên từ ruột đá

Ăn mèn mén bằng muôi gỗ

Uống nước đun bằng ấm đồng

Đi trên con đường núi

Mọi đỉnh núi

Đều thấp hơn đầu gối...

Thương anh

Em giữ lửa suốt mùa đông

(Điều giản dị)...

Cần phải nói rõ thêm rằng giản dị hay phức tạp kín đáo hay suồng sã dùng dằng hay trắng phớ ... đấy là cách nhìn của các chuẩn mực khác nhau. Có lẽ điều đáng nói nhất không phải ở chỗ ấy mà với 40 bài thơ trong tập “Thơ trẻ 3600” tất cả đều là những bài thơ “sạch và đẹp” thế là đủ. Còn bảo họ cách tân hay sáng tạo đổi mới hay nệ cổ cũng là nói cho vui thôi. Cuộc sống đương đại với những đổi thay đến chóng mặt những bộn bề lo toan thường trực hiện ra trong tâm trí họ như thế nào thì viết như thế ấy. Tám người cầm bút làm thơ trong tập này dù có người được học có người chưa được học về lý thuyết thơ hiện đại nhưng điều ấy chẳng can hệ gì mấy đến chất lượng nội dung thơ của họ biết đâu điều ấy lại chỉ làm vướng đầu họ khi cầm bút sáng tác mà thôi. Thay vì cứ lo nhồi nhét cái mớ lý thuyết rối rắm ấy vào đầu ta cứ làm không chóng thì chày cũng ra thơ. Còn để thành một nhà thơ nhất là loại nhà thơ có “sổ đỏ” thì chắc chắn trong số họ chưa ai nghĩ tới. Chính cái sự chưa “vụ” gì ấy mà họ càng đáng yêu đáng quí biết bao. Ngay cả cách đặt tên bài thơ có vẻ như ngẫu hứng tùy tiện này: "FF3" "FF (n+1)" của Điệp Giang "Tấu khúc IV" "Phụ lục 4" của Lệ Bình Quan cũng đủ cho ta thấy họ làm thơ không để cho và không hề sợ thiên hạ phán mà trước hết là để cho mình. Dù cách đặt tên ấy có thể tạo ra những hiệu ứng khác nhau từ phía người đọc nhưng cho thấy họ là những người dám làm và dám chịu trách nhiệm về việc làm của mình. Thế cũng là quá đủ đối với người lần đầu xuất hiện ở Thánh Đường Khuê Văn Các rồi.

Dù tôi có là người không dễ chấp nhận một số khuynh hướng văn chương hôm nay và cũng là người rất ít kỳ thị với những gì khác biệt so với quan niệm của mình về văn chương nhưng khi đọc “Thơ trẻ 3600” tôi vẫn thấy man mác buồn. Bởi lẽ nếu như tên tập thơ chỉ là “Thơ 3600” thì hay biết chừng nào. Thơ “sạch và đẹp” trình bày thoáng bắt mắt tóm lại toàn bộ tập thơ toát lên vẻ sang trọng hiện đại. Ấy vậy mà chỉ duy việc thêm vào tên tập thơ một tính từ “Trẻ” cũng đã làm giảm giá trị của nó đi nhiều và làm tôi “tụt hứng” xuống tới cả chục phần trăm khi đọc và viết bài này. Cũng may tôi vẫn còn trong tay một chiếc phao cứu sinh khá hiệu quả cực chẳng đã cuối cùng đành phải đem nó ra dùng: Nhân vô thập toàn thế là xong.

Tuy nhiên với nhịp sống công nghiệp đến chóng mặt như ngày hôm nay cần và rất cần những người thơ như 8 anh chị trong tập này. Tôi thực sự biết ơn họ đã làm vợi đi bao nỗi nhọc nhằn lo toan thường nhật khi tôi lần giở từng trang thơ trong ấy.

Bao giờ cõi thơ cũng là chốn linh thiêng trầm mặc. Nó dường như luôn nói không với những gì quá dễ dãi thô thiển theo kiểu mà các nhóm Mở miệng Ngựa trời và Phi thời gian đã làm. Dù ai đó có cho họ là những người tìm tòi cách tân hay là gì đi chăng nữa thì thơ vẫn là một loại hình văn chương độc đáo không ai có thể đem nó ra mà cân đo đong đếm được như các vật phẩm và càng không thể đối xử với thơ như những vật phẩm được nên những thứ mà các nhóm trên đã tuyên bố đã làm và đã biện minh cho đến hôm nay khi tôi ngồi viết bài này thì những thứ đó kiên quyết không phải là thơ.

Nhưng tôi cũng không ngoại trừ sau hàng trăm hàng nghìn năm nữa quan niệm về thơ sẽ đổi khác bản thân thơ không giống như bây giờ thì những gì các nhóm trên làm biết đâu sẽ lại là thơ. Còn thơ hôm nay theo quan niệm của số đông người đời đến khi ấy lại sẽ là những di vật lịch minh chứng cho cuộc sống của con người hôm nay. Nhưng đấy là câu chuyện dài của hàng thế kỷ nữa. Còn bây giờ cứ làm được như nhóm “Thơ trẻ 3600” cũng là đáng mừng và đáng tin thơ Việt đang được giới trẻ đón nhận một cách có trách nhiệm. Và không ai khác chính những người như họ đang đổi mới thơ truyền thêm cho nó sức sống mới để thơ có thể hoàn thành sữ mệnh vẻ vang của mình là đồng hành cùng với lịch sử văn hóa dân tộc trên những chặng đường tiếp theo./.